çÆvçcvççÆuççÆKçlç HçjçÇ#çCççW kçíÀ çÆuçS ®çávçí içS DçvçáoÌO³ç& pççí][ HçjçÇ#çCç ìákçÀ][çW Hçj Hçn®ççvç kçíÀ çÆuçS çÆvçjçÇ#çCç Üçjç cççínj uçiççF& pççSbiççÇ~ HçjçÇ#çCç Huçíì ³çç HuçíìçW mçí :- Jçíçqu[lç pççí][ kçíÀ çÆuçS SkçÀ lçvçvç HçjçÇ#çCç vçcçÓvçí SkçÀ cççí][ HçjçÇ#çCç vçcçÓvçí SkçÀ Guìç cççí][ HçjçÇ#çCç vçcçÓvçç SkçÀ çÆvçkçÀ yç´íkçÀ HçjçÇ#çCç vçcçÓvçç~
vçcçÓvçí kçÀç çÆJçv³ççmç çÆ®ç$ç XII/65 cçW çÆoS içS jíKçççÆ®ç$ççW kçíÀ Dçvçámççj nçíiçç~ ³ççÆo DçHçíçÆ#çlç nçí lççí Òçl³çíkçÀ HçjçÇ#çCç Hçuçíì kçÀçí Hçávç&HçjçÇ#çCç kçíÀ çÆuçS jKçç pççSiçç~

HçjçÇ#çCç vçcçÓvçí kçíÀ çÆJçcçç çÆ®ç$ç XII/60 cçW çÆoS içS jíKçççÆ®ç$ç kçíÀ Dçvçámççj nçWiçí~ vçcçÓvçç kçÀ DççÌj vçcçÓvçí Jçíçqu[lç pççí][ kçíÀ çÆuçS Dçç][í kçÀçìí pççSbiçí~ pçyç GHçuçyOç HçjçÇ#çCç cçMççÇvç kçÀçÇ #çcçlçç FlçvççÇ vç nçí çÆkçÀ HçÓjí vçcçÓvçí kçÀç HçjçÇ#çCç çÆkçÀ³çç pçç mçkçíÀ, lççí oçí mçbkçÀjí lçvçvç vçcçÓvççW kçÀçí jKçç pççSiçç~ ³çí vçcçÓvçí Jçíçqu[lç pççí][ Hçj Huçíì kçÀçÇ HçÓjçÇ cççíìçF& nç nçívçç DççÌj GvçkçÀçÇ ®ççÌ][çF& GlçvççÇ nçíiççÇ çÆpçlçvççÇ HçjçÇ#çCç mçí mçcçáçÆ®çlç ªHç mçí içápçj SJçb yçMçlçx çÆkçÀ HçjçÇ#çCç ìákçÀ][í ÒçYççJççÇ DçvçáÒçmLç kçÀçì #çí$ç ½Jçiç& Fb®ç mçí kçÀcç vç nçí~ (oíKçW çÆ®ç$ç XII/60 vçcçÓvçç 1 yççÇ) ~ Jçíçqu[lç pççí][ vçcçÓvçí kçÀçÇ lçvçvç mççcçL³ç& Huçíì kçíÀ çÆuçS çÆJççÆvçç|o<ì çÆvçcvç mççÇcçç mçí kçÀcç vçnçR nçíiççÇ~

oçí cççí][ HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççSbiçí~ SkçÀ vçcçÓvçí kçÀç HçjçÇ#çCç lçvçvç cçW Jçíu[ kçÀçÇ yççnjçÇ mçlçn Hçj çÆkçÀ³çç pççSiçç DççÌj oÓmçjç lçvçvç cçW DççblççÆjkçÀ mçlçn Hçj~ vçcçÓvçí kçÀçì cçW Dçç³çlççkçÀçj nçWiçí DççÌj Jçíu[ mçí Dçç][í kçÀçìí pççSbiçí, çÆpçmçmçí ®ççÌ][çF& Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& cçW [í]{ içávçç mçí kçÀcç vç nçí~ vçcçÓvçí kçíÀ vçákçÀçÇuçí kçÀçívççW kçÀçí SímççÇ çÆ$çp³çç kçíÀ çÆuçS iççíuç çÆkçÀ³çç pççSiçç çÆkçÀ ³çn vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ 10 ÒççÆlçMçlç mçí DççÆOçkçÀ vç nçí~
lçvçvç cçW Jçíu[ kçíÀ yççnj mçí HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççvçí Jççuçí vçcçÓvçí kçÀçí, Jçíu[ kçíÀ Dçboj kçíÀ mçlçn kçíÀ çÆuçS yç®ççÇ náF& mLççvççdzç Oççlçá kçÀçí kçÀçìkçÀj lç̳ççj çÆkçÀS pççSbiçí çÆpçmçmçí JççbçÆslç vçcçÓvçç cççíìçF& ÒççHlç nçí pççS (oíKçW kçÀ çÆ®ç$ç XII/64) lçvçvç cçW DççblççÆjkçÀ mçlçn kçíÀ kçÀçuç HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççvçí Jççuçí vçcçÓvçí, Jçíu[ kçÀçÇ yççnjçÇ mçlçn kçíÀ çÆuçS, mLççvççdzç Oççlçá kçÀçÇ jÎçÇ kçÀçí kçÀjìkçÀj lç̳ççj çÆkçÀS pççSbiçí, çÆpçmçmçí JççbçÆslç vçcçÓvçç cççíìçF& ÒççHlç nçí pççSb (oíKçW Kç, çÆ®ç$ç XII/64) pçnçB Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& FlçvççÇ nçí çÆkçÀ oçívççW vçcçÓvççW kçÀçí Huçíì kçíÀ SkçÀ nçÇ ìákçÀ][í mçí kçÀçìç pçç mçkçíÀ, lççí vçcçÓvçí Huçíì cçW SkçÀ oÓmçjí kçíÀ THçj çqmLçlç nçWiçí (oíKçW mççÇ, çÆ®ç$ç XII/64) ~ Òçl³çíkçÀ vçcçÓvçç, vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ 5.2 içávçç lçkçÀ kçÀçÇ oÓjçÇ lçkçÀ Dçuçiç kçÀjvçí Jççuçí DççuçcyççW kçíÀ yççÇ®ç Jçíu[ kçíÀ DççOçí jçmlçí Hçj uçiçç³çç pççSiçç DççÌj Gmçí DççuçcyççW kçíÀ yççÇ®ç mçí içápççjç pççSiçç çÆpçmçcçW Hçnuçí kçÀç J³ççmç vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ lççÇvç içávçç kçíÀ yçjçyçj nçí~
HçjçÇ#çCç kçíÀ HçÓjç nçívçí Hçj, vçcçÓvçí kçÀçÇ yççnjçÇ mçlçn Hçj kçÀçíF& ®çìkçÀ ³çç kçÀYççÇ vçcçÓvçí kçÀçÇ ®ççÌ][çF& mçí vççHçvçí Hçj 1/16 Fb®ç ³çç vçcçÓvçí kçÀçÇ uçcyççF& mçí vççHçvçí Hçj 1/8 Fb®ç mçí DççÆOçkçÀ vçnçR nçíiççÇ~ vçcçÓvçí kçíÀ kçÀçívççW Hçj Hçnuçí KçjçyççÇ nçívçí kçÀçí jÎ kçÀjvçí kçÀç kçÀçjCç vçnçR cççvçç pççSiçç~

Fmç vçcçÓvçí kçÀçÇ ®ççÌ][çF& FmçkçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ [í]{ içávçç mçí kçÀcç vçnçR nçíiççÇ DççÌj mçHççíì& kçÀçí Jçíu[ kçíÀ cçO³ç mçí, vçcçÓvçí kçÀçÇ oçívççW lç© DççÌj yçç@³çuçj kçíÀ yççnjçÇ çÆnmmçí kçÀçÇ uçcyççF& mçí kçÀçìç pççSiçç~
çÆHçÀj vçcçÓvçí kçÀçí Jçíu[ cçW lççí][ç pççSiçç DççÌj ®çìkçÀ mçí DççJççpç DççSiççÇ DççÌj yçço cçW mço=M³ç Jçíu[ yçç¿ç HçoçLç&, çÆsê DççÌj Kçájoájí çÆ[mìuç jçÆnlç nçí pççSiçç ~

³ççÆo kçÀçíF& HçjçÇ#çCç vçcçÓvçç DçmçHçÀuç nçílçç nÌ, lççí oçí Hçávç: HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççSbiçí DççÌj oçívççW çÆJççÆvçç|o<ì DçHçí#ççDççW kçÀçí HçÓjç kçÀjWiçí~

³ççÆo DççJçM³çkçÀ nçí lççí HçjçÇ#çCç kçíÀ yçço vçcçÓvççW kçÀçí HçjçÇ#çCç kçíÀ çÆuçS çÆvçjçÇ#çCç ÒçççÆOçkçÀçjçÇ kçÀçí mççQHçí pççSbiçí~

Jçiç& ~~ kçíÀ yçç@³çuçj cçW Òçl³çíkçÀ uçcyççkçÀçj DççÌj iççíuççkçÀçj pççí][çW kçÀç mHçç@ì jíçÆ[³ççíûçççÆHçÀkçÀ ³çç Dçuì£çmçç@@çÆvçkçÀ HçjçÇ#çCç çÆkçÀ³çç pççSiçç~

çÆvçcvççÆuççÆKçlç HçjçÇ#çCççW kçíÀ çÆuçS vçcçÓvçí HçjçÇ#çCç Huçíì ³çç HuçíìçW mçí ®çávçí pççSbiçí DççÌj Hçn®ççvç kçíÀ çÆuçS Gvç Hçj çÆvçjçÇ#çCçkçÀlçç& DççÆOçkçÀçjçÇ Üçjç cççínj uçiççF& pççSiççÇ~
1. SkçÀ Dççiçí kçÀç cççí][ HçjçÇ#çCç
2. SkçÀ çÆJçHçjçÇlç cççí][ HçjçÇ#çCç

jíçÆ[³ççíûçççÆHçÀkçÀ ³çç Dçuì£çmçç@@çÆvçkçÀ HçjçÇ#çCç : Jçiç& ~~~ yçç@³çuçj kçíÀ çÆkçÀvççjí kçÀçÇ Huçíì kçíÀ MçÌuç mççÆnlç uçcyçí DççÌj iççíuççkçÀçj pççí][çW kçÀç jíçÆ[³ççíûçççÆHçÀkçÀ ³çç Dçuì£çmçç@@çÆvçkçÀ HçjçÇ#çCç çÆkçÀ³çç pççSiçç~