HçjçÇ#çCç Huçíì mçYççÇ Jçíçqu[lç pççí][çW kçÀç ÒççÆlççÆvççÆOçlJç kçÀjvçí JççuççÇ HçjçÇ#çCç HuçíìçW kçÀçí lçvçvç cçW Òçl³çíkçÀ DçvçáoÌO³ç& pççí][ kçíÀ Òçl³çíkçÀ çÆmçjí Hçj pççí][ç pççSiçç~ ³çí çÆJççÆvçç|o<ì HçjçÇ#çCç ìákçÀ][çW kçÀçÇ lç̳ççjçÇ kçíÀ çÆuçS Hç³çç&Hlç DççkçÀçj kçÀçÇ nçívççÇ ®çççÆnS~ 16 HçáÀì uçcyççF& lçkçÀ kçÀçÇ MçÌuç HuçíìçW kçíÀ cççcçuçí cçW, HçjçÇ#çCç Huçíì kçíÀJçuç SkçÀ çÆmçjí Hçj nçí mçkçÀlççÇ nÌ (oíKçW çÆ®ç$ç XII/58) pçnçB MçÌuç oçí ³çç DççÆOçkçÀ suuççW cçW yçvçç³çç iç³çç nçí, DçmçccçáKç DçvçáoÌO³ç& pççí][ kçÀçí çÆvçjblçj DçvçáoÌO³ç& pççí][ lççvçç pççSiçç, yçMçlçx çÆkçÀ JçíçÅu[iç kçíÀJçuç SkçÀ GHç³çákçwlç çÆvçjblçj DççÒçíWMçvç cçW kçÀçÇ içF& nçí DççÌj GmççÇ mçb®ççuçvç ³çç mçb®ççuçkçÀçW Üçjç kçÀçÇ içF& nçí~ HçjçÇ#çCç HuçíìçW kçíÀ çÆuçS mççcçûççÇ kçÀçí Gvç ÒççÆlççÆvççÆOç Huçíì ³çç HuçíìçW mçí kçÀçìç pççSiçç pççí GHç³çákçwlç pççí][ yçvççlççÇ nçW~

³ççÆo MçÌuç Huçíì Hçj DçHç³çç&Hlç mççcçûççÇ GHçuçyOç nçí, çÆpçmçmçí HçjçÇ#çCç ìákçÀ][í kçÀçìvçç mçbYçJç vç nçí, lççí Jçí mJççÇkç=Àlç nçWiçí ³ççÆo ³çí çÆkçÀmççÇ Dçv³ç Huçíì mçí yçvççS içS nçW, yçMçlçx çÆkçÀ Jçí GmççÇ {uççF& mçí yçvççS içS nçW~ kçÀçìvçí mçí Hçnuçí, HçjçÇ#çCç HuçíìçW Hçj çÆvçjçÇ#çCç ÒçççÆOçkçÀçjçÇ Üçjç cççínj uçiççF& pççSiççÇ~
HçjçÇ#çCç HuçíìçW cçW Jçíu[ KççB®çç JçÌmçç nçÇ nçíiçç pçÌmçç DçvçáoÌO³ç& pççí][ kçíÀ DçvçáªHççÇ çÆkçÀvççjçW kçíÀ çÆuçS DçHçvçç³çç iç³çç nÌ DççÌj ÒççÆlççÆvççÆOç mçbiçuçvç Hç=<þ YççÇ çÆvçjblçj mçcçç³ççípçvç kçíÀ nçWiçí~ Jçíu[vç kçíÀ oçÌjçvç HçjçÇ#çCç HuçíìçW kçÀçí oçíyççjç uçiçç³çç pççSiçç ³çç Dççuçcyç çÆo³çç pççSiçç, çÆpçmçmçí JçíçÅu[iç kçíÀ oçÌjçvç yçuç oívçí kçíÀ kçÀçjCç kçÀçíF& mçbiçlç çÆJçmLççHçvç 5 çÆ[ûççÇ mçí DççÆOçkçÀ vç nçí~ HçjçÇ#çCç HuçíìçW DççÌj pççí][çW cçW Jçíu[ Oççlçá GmççÇ kçÀç³ç& kçíÀ oçÌjçvç çÆvçjblçj pçcçç nçílççÇ jníiççÇ~

çÆkçÀmççÇ YççÇ HçjçÇ#çCç Huçíì cçW Jçíu[ kçÀçÇ cçjccçlç vçnçR kçÀçÇ pççSiççÇ~ ³ççÆo HçjçÇ#çCç Huçíì kçÀçÇ Jçíu[ Oççlçá cçW çÆkçÀmççÇ kçÀcççÇ kçÀç Hçlçç ®çuçlçç nÌ, lççí FmçkçÀçÇ çqmLççÆlç kçÀç Huçíì Hçj mHç<ì çÆ®çvn uçiçç³çç pççSiçç DççÌj HçjçÇ#çCç ìákçÀ][çW kçÀçí ®çávçç pççSiçç, çÆpçvnW çÆvçjçÇ#çCç ÒçççÆOçkçÀçjçÇ Üçjç lç³ç çÆkçÀ³çç pççSiçç~

Gvç HçjçÇ#çCç HuçíìçW kçÀçí T<cççíHç®ççj mçí Hçnuçí mççÇOçç çÆkçÀ³çç pççSiçç, pççí Jçíu[vç kçíÀ oçÌjçvç 5 çÆ[ûççÇ mçí DççÆOçkçÀ vç cçá][çÇ nçW~ HçjçÇ#çCç HuçíìçW kçíÀ T<cççíHç®ççj kçíÀ çÆuçS, çÆJççÆvç³çcç 562 oíKçW~
pçnçB kçíÀJçuç iççíuççkçÀçj pççí][ nÌ ³çç pçnçB iççíuççkçÀçj pççí][çW kçÀçÇ JçíçÅu[iç kçÀçÇ çÆJççÆOç DçvçáoÌO³ç& pççí][çW kçíÀ çÆuçS Òç³ççíiç kçÀçÇ pççvçí JççuççÇ çÆJççÆOç mçí çÆYçVç nÌ, JçnçB HçjçÇ#çCç HuçíìçW kçÀçí GHçuçyOç kçÀjJççvçí kçÀçÇ çÆJççÆOç çÆvçjçÇ#çCç ÒçççÆOçkçÀçjçÇ Üçjç lç³ç kçÀçÇ pççSiççÇ~

çÆvçcvç HçjçÇ#çCççW kçíÀ çÆuçS vçcçÓvçí HçjçÇ#çCç Huçíì ³çç HuçíìçW mçí ®çávçí pççSbiçí DççÌj Hçn®ççvç kçíÀ çÆuçS GvçHçj çÆvçjçÇ#çCç DççÆOçkçÀçjçÇ Üçjç iç[&j uçiççF& pççSiççÇ(oíKçW çÆ®ç$ç XII/58 DççÌj XII/59)~ Jçíçqu[lç pççí][ kçíÀ çÆuçS SkçÀ lçvçvç HçjçÇ#çCç vçcçÓvçç SkçÀ mçcçmlç Jçíu[ Oççlçá HçjçÇ#çCç vçcçÓvçç oçí cççí][ HçjçÇ#çCç vçcçÓvçí oçí ÒçYççJç HçjçÇ#çCç vçcçÓvçí Jç=nlçd DççÌj uçIçá HçjçÇ#çCççW kçíÀ çÆuçS Òçl³çíkçÀ HçjçÇ#çCç Huçíì Gmçí SkçÀ vçcçÓvçç~

vçcçÓvççW kçíÀ çÆyçvçç çÆ®ç$ç XII/60, XII/62, XII/63 DççÌj XII/64 cçW jíKçççÆ®ç$ççW kçíÀ Dçvçámççj nçWiçí~ HçjçÇ#çÌCç HuçíìçW kçíÀ DçJçMçí#ç kçÀçí, ³ççÆo DççJçM³çkçÀ náDçç lççí Hçávç: HçjçÇ#çCç kçíÀ çÆuçS çÆkçÀmççÇ jKçç pççSiçç~ Hçávç: HçjçÇ#çCç kçíÀ çÆuçS çÆkçÀmççÇ YççÇ vçcçÓvçí mçí GmççÇ HçjçÇ#çCç Huçíì mçí kçÀçìç pççSiçç, çÆpçmçcçW cçÓuç vçcçÓvçç çÆuç³çç iç³çç Lçç~ Jçíçqu[lç pççí][çW kçíÀ ÒççÆlççÆvççÆOç vçcçÓvççW kçÀçí, ³ççÆo DççJçM³çkçÀ náDçç lççí, cçMççÇvç kçÀjvçç ÒççjbYç kçÀjvçí mçí Hçnuçí mççÇOçç DççÌj þb[ç çÆkçÀ³çç pççSiçç~ yçç@³çuçj kçíÀ yççnj ³çç Dçboj DçvçáªHççÇG lçvçvç, cççí][ DççÌj DççF& pççí][ vçcçÓvççW kçÀçÇ mçlçnçW kçÀçí nukçÀç mçç mççHçÀ çÆkçÀ³çç pççSiçç, çÆpçmçkçíÀ cçÓuç Oççlçá kçÀçÇ Jçíçquuçlç mçlçn HçÓCç&lç: vç nçí~ pçnçB SyççEìiç HuçíìçW kçÀçÇ Jçíçquuçlç mçlçnW SkçÀ oÓmçjí kçíÀ yçjçyçj vçnçR nQ, JçnB SkçÀ Huçíì kçÀçí Jçíu[ kçíÀ Òçl³çíkçÀ Hç=<þ Hçj lçyç lçkçÀ cçMççÇvç çÆkçÀ³çç pçç mçkçÀlçç nÌ, pçyç lçkçÀ nìçF& içF& Oççlçá kçÀçÇ içnjçF& 1/32 Fb®ç mçí DççÆOçkçÀ vç nçí pççS~

lçvçvç HçjçÇ#çCç -

kçÀcç çÆkçÀS içS lçvçvç kçÀçì kçíÀ çÆJçcçç çÆ®ç$ç 60-1(kçÀ) cçW oMçç&S içS Dçvçámççj nçWiçí~ kçÀcç kçÀçÇ içF& kçÀçì kçÀçÇ ®ççÌ][çF& kçÀcç mçí kçÀcç 25 çÆcçuççÇcççÇìj nçíiççÇ~

2. ³ççÆo Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& 30 çÆcç.cççÇìj mçí DççÆOçkçÀ vçnçR nÌ lççí vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& YççÇ Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ yçjçyçj nçíiççÇ DççÌj vçcçÓvçí kçÀçÇ Huçíì mçlçn kçÀçí, Huçíì DççÌj Jçíu[ kçÀçÇ mçlçnçÇ çÆJççÆvç³çcçlççDççW kçíÀ Kçlcç kçÀjvçí kçíÀ çÆuçS cçMççÇvç çÆkçÀ³çç pççSiçç~

3. ³ççÆo Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& 30 çÆcç.cççÇìj mçí DççÆOçkçÀ nÌ, lççí lçvçvç HçjçÇ#çCç yçnálç mçí kçÀcç kçÀçÇ içF& kçÀçì vçcçÓvççW Hçj kçÀçÇ pççSiççÇ, çÆpçvçcçW mçí Òçl³çíkçÀ kçÀçÇ cççíìçF& kçÀcç mçí kçÀcç 30 çÆcçuççÇ cççÇìj DççÌj ÒçYççJççÇ DçvçáÒçmLç kçÀçì Hçj ®ççÌ][çF& kçÀcç mçí kçÀcç 25 çÆcçuççÇcççÇìj nçíiççÇ~ HçjçÇ#çCç ìákçÀ][í mçí ³çí vçcçÓvçí Fmç ÒçkçÀçj çÆuçS pççSbiçí çÆkçÀ lçvçvç HçjçÇ#çCç cçW çÆ®ç$ç 60-1(Kç) cçW oMçç&S içS Dçvçámççj Jçíu[ pççí][çW kçÀçÇ HçÓjçÇ cççíìçF& FmçcçW Dçç pççS, lçvçvç mçcçLç& Huçíì kçíÀ çÆuçS çÆJççÆvçç|o<ì mççÇcçç mçí kçÀcç vçnçR níiççÇ~

Jçíu[ Oççlçá lçvçvç HçjçÇ#çCç vçcçÓvççW vçí çÆJçYçç çÆ®ç$ç 63 cçW çÆoS pççSbiçí~ J³ççmç Jçíu[ kçÀçÇ DçvçáÒçmLç DççÆOçkçÀlçcç mçbYçJç ªHç mçí çÆcçuçlçí náS nçWiçí Hçjvlçá çÆkçÀmççÇ YççÇ cççcçuçí cçW ³çn 20 çÆcçuççÇcççÇìj mçí DççÆOçkçÀ vçnçR nçWiçí, içípç kçÀçÇ uçcyççF& J³ççmç kçíÀ HççB®ç içávçç kçíÀ yçjçyçj nçíiççÇ~ lçvçvç mççcçL³ç& Huçíì kçíÀ çÆuçS çÆJççÆvçç|o<ì çÆvçcvç mççÇcçç mçí kçÀcç vçnçR nçíiççÇ~ oçÇIççakçÀjCç vçcçÓvçí kçíÀ J³ççmç kçÀçÇ HççB®ç içávçç içípç uçcyççF& Hçj 20 ÒççÆlçMçlç vçcçÓvçí kçÀçÇ DçvçáÒçmLç kçÀçì kçÀçÇ ®ççÌkçÀçíj cçÓuç kçíÀ 5.65 içávçç mçí kçÀcç vçnçR nçíiçç DççÌj #çí$ç cçW kçÀYççÇ 35 ÒççÆlçMçlçd mçí kçÀcç vçnçR nçíiççÇ~

oçí cççí][ HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççSbiçí~ SkçÀ vçcçÓvçí kçÀç HçjçÇ#çCç lçvçvç cçW Jçíu[ kçÀçÇ yççnjçÇ mçlçn mçí DççÌj oÓmçjç lçvçvç cçW DççblççÆjkçÀ mçlçn mçí çÆkçÀ³çç pççSiçç~ vçcçÓvçí kçÀçì cçW Dçç³çlççkçÀçj nçWiçí DççÌj Jçíu[ cçW Dçç][í kçÀçìí pççSbiçí çÆpçmçmçí GmçkçÀçÇ ®ççÌ][çF& HuçíìçW kçÀçÇ cççíìçF& mçí [í]{ içávçç mçí kçÀcç vçnçR nçíiççÇ~ vçcçÓvçí kçíÀ vçákçÀçÇuçí kçÀçívççW kçÀçí, vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ 10 ÒççÆlçMçlç mçí DççÆOçkçÀ çÆ$çp³çç kçíÀ çÆuçS iççíuç çÆkçÀ³çç pççSiçç~ pçnçB Huçíì kçÀçÇ cççíìçF 1¼ Fb®ç mçí DççÆOçkçÀ vçnçR nÌ, JçnçB vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& HçjçÇ#çCç Huçíì kçÀçÇ HçÓjçÇ cççíìçF& kçíÀ yçjçyçj nçíiççÇ~ pçnçB Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& 1¼ Fb®ç mçí DççÆOçkçÀ nçí, JçnçB mçYççÇ cççcçuççW cçíb vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçÀcç mçí kçÀcç 1¼ Fb®ç nçíiççÇ~ lçvçvç cçW Jçíu[ kçÀçÇ yççÛ mçlçn mçí HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççvçí Jççuçí vçcçÓvççW kçÀçí Jçíu[ kçÀçÇ DççblççÆjkçÀ mçlçn kçíÀ mLççvççdzç Oççlçá kçíÀ DçJççÆMç<ì kçíÀ çÆuçS kçÀçìkçÀj lç̳ççj çÆkçÀ³çç pççSkçÀç, çÆpçmçmçí vçcçÓvçí kçÀçÇ JççbçÆslç cççíìçF& kçÀçí ÒççHlç çÆkçÀ³çç pççlçç nÌ~ oíKçí çÆ®ç$ç XII/64. lçvçvç cçW DççblççÆjkçÀ mçlçn mçí HçjçÇ#çCç çÆkçÀS pççvçí cçW vçcçÓvçí kçÀçí, Jçíu[ kçÀçÇ yçç¿ç mçlçn kçíÀ çÆuçS mLççvççdzç Oççlçá kçíÀ DçJççÆMç<ì kçÀçí kçÀçìkçÀj lç̳ççj çÆkçÀ³çç pççSiçç, çÆpçmçmçí vçcçÓvçí kçÀçÇ JççbçÆslç cççíìçF& ÒççHlç nçí pççS (oíKçW yççÇ, çÆ®ç$ç XII/64) pçnçB Huçíì kçÀçÇ cççíìçF& FlçvççÇ nçí çÆkçÀ oçívççW vçcçÓvççW kçÀçí yçì kçíÀ SkçÀ nçÇ ìákçÀ][í mçí kçÀçìç pçç mçkçíÀ, JçnçB vçcçÓvçí kçÀçí Huçíì cçW SkçÀ oÓmçjí kçíÀ THçj nçívçç ®çççÆnS (oíKçW iç, çÆ®ç$ç XII/64) Òçl³çíkçÀ vçcçÓvçç, mçHççíì& mçÌì kçíÀ yççÇ®ç DççOççÇ oÓjçÇ Hçj Jçíu[ kçíÀ mççLç uçiçç³çç pççSiçç, çÆpçmçkçÀçÇ oÓjçÇ vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ 5.2 içávçç mçí DççÆOçkçÀ vçnçR nçíiççÇ DççÌj Gmçí Gmç mçHççíì& mçí içápççjç pççSiçç çÆpçmçkçÀç J³ççmç vçcçÓvçí kçÀçÇ cççíìçF& kçíÀ lççÇvçiçávçç kçíÀ yçjçyçj nçíiçç~
HçjçÇ#çCç kçíÀ mçcççHlç nçívçí Hçj, vçcçÓvçí vçí yçç¿ç mçlçn Hçj kçÀçíF& ®çìkçÀ ³çç kçÀcççÇ, vçcçÓvççW kçÀçÇ uçcyççF& kçíÀ mççLç vççHçvçí Hçj 1/8 Fb®ç ³çç vçcçÓvçí kçÀçÇ ®ççÌ][çF& cçW vççHçvçí Hçj 1/16 Fb®ç mçí DççÆOçkçÀ vçnçR nçíiçç~ vçcçÓvçí kçíÀ çÆkçÀvççjçW Hçj DçHççÆjHçkçwJç kçÀcççÇ Hçj çÆvçmlççÇkçÀjCç kçíÀ çÆuçS çÆJç®ççj vçnçR çÆkçÀ³çç pççSiçç~